Gwardia Szwajcarska

Gwardia Szwajcarska w Watykanie to najbardziej rozpoznawalny symbol papieskiego państwa: halabardy, hełmy z pióropuszem i mundury w niebiesko-czerwono-żółte pasy. Za barwnym strojem stoi jednak ponad pięćset lat historii i bardzo konkretna służba – gwardziści ochraniają papieża i razem z Żandarmerią Watykańską pilnują wejść do państwa. Poniżej najważniejsze fakty i wskazówki, gdzie ich zobaczysz podczas zwiedzania.

Historia: od Juliusza II do Sacco di Roma

Papieską Gwardię Szwajcarską założył papież Juliusz II 22 stycznia 1506 r. W tym samym roku papież zgromadził na Dziedzińcu Posągów (dziś Dziedziniec Ośmioboczny) antyczne rzeźby, m.in. Grupę Laokoona – zalążek dzisiejszych Muzeów Watykańskich.

Najważniejsza data w dziejach gwardii to 6 maja 1527 r. Podczas złupienia Rzymu (Sacco di Roma) 189 gwardzistów broniło papieża Klemensa VII przed wojskami cesarza Karola V. Zginęło 147 z nich. Na pamiątkę tego dnia nowi gwardziści co roku 6 maja składają przysięgę.

Przysięga 6 maja

Zaprzysiężenie odbywa się na dziedzińcu San Damaso. 6 maja 2026 r. o 17:00 przysięgę złożyło 28 rekrutów.

Termin bywa przesuwany. W 2025 r. uroczystość przeniesiono z maja z powodu konklawe – 27 rekrutów zaprzysiężono ostatecznie 4 października 2025 r.

Ilu jest gwardzistów i kto może nim zostać

Gwardia potrzebuje 135 gwardzistów. Co roku ok. 45 z nich kończy służbę, więc rekrutacja trwa stale.

Warunki przyjęcia według samej gwardii:

• obywatelstwo szwajcarskie;
• mężczyzna, kawaler, praktykujący katolik;
• wiek od 19 do 30 lat w chwili wstąpienia;
• ukończona szwajcarska szkoła rekruta (służba w armii Szwajcarii);
• dyplom zawodowy lub matura;
• orientacyjny wzrost 1,74 m.

Kandydat zobowiązuje się do mniej więcej dwóch lat służby. Źródła gwardii podają tu różne liczby: strona fundacji gwardii mówi o co najmniej 26 miesiącach dla halabardników, a strona rekrutacyjna – o co najmniej 27 miesiącach.

Co łączy Watykan i Szwajcarię

Przede wszystkim gwardia. Gwardzistą może zostać tylko obywatel Szwajcarii, a rekruci przychodzą do Watykanu po szkole rekruta w armii szwajcarskiej. Część z nich ma też obywatelstwo watykańskie: według statystyk z końca 2024 r. wśród 458 obywateli mieszkających w murach jest 120 gwardzistów szwajcarskich.

Gwardia w liczbach

Mundury: Medyceusze, nie Michał Anioł

Słynne barwy – niebieski, czerwony i żółty – to tradycyjne kolory rodu Medyceuszy. Dzisiejszy mundur galowy jest w dużej mierze dziełem komendanta Julesa Reponda, który dowodził gwardią w latach 1910–1921. Często powtarzana opowieść, że mundury zaprojektował Michał Anioł, nie znajduje potwierdzenia w materiałach gwardii.

Gwardziści noszą kilka rodzajów strojów:

• mundur galowy w pasy – podczas wart honorowych i uroczystości;
• zbroja z XVII wieku i srebrny hełm z czerwonym pióropuszem – zakładane do munduru galowego w Wielkanoc, w Boże Narodzenie i podczas przysięgi;
• niebieski mundur ćwiczebny – noszony m.in. w dni powszednie przy Bramie św. Anny.

Gdzie zobaczyć Gwardię Szwajcarską

Do Watykanu prowadzi pięć wejść, których pilnują Gwardia Szwajcarska i Żandarmeria. Jako turysta zobaczysz gwardzistów przede wszystkim:

• przy Bramie św. Anny – jednym z wejść do państwa; w dni powszednie w niebieskich mundurach;
• przy Bramie Spiżowej – wejściu do Pałacu Apostolskiego po prawej (północnej) stronie placu św. Piotra;
• podczas uroczystości z papieżem – na audiencjach i mszach, a w zbrojach w Wielkanoc i Boże Narodzenie (terminy: msze i uroczystości).

Gwardia a Żandarmeria

Gwardia Szwajcarska odpowiada przede wszystkim za ochronę papieża. Porządek publiczny, bezpieczeństwo i zadania policji sądowej w państwie należą do Żandarmerii Watykańskiej, założonej przez papieża Piusa VII w 1816 r. Plac św. Piotra, choć należy do Watykanu, nadzoruje z kolei włoska policja.

Więcej o tym, jak działa najmniejsze państwo świata, przeczytasz na stronie Watykan jako państwo.